Landschapsbeheer Zeeland

 

Inventarisatie historische boerderijen

In april 2016 zijn SCEZ en SLZ gestart met het project ‘Inventarisatie cultuurhistorisch waardevolle boerderijen van provinciaal belang’. De werkzaamheden, die worden uitgevoerd in opdracht van de Provincie Zeeland, zullen over een periode van twee jaar uitgespreid worden en betreft het inventariseren van ruim vierhonderd boerderijcomplexen met hoge cultuurhistorische waarden. Bij de inventarisatie worden ook vrijwilligers ingeschakeld. Een indruk hier beschreven door Ida Doorenweerd en Leo Faase, vrijwilligers bij het inventarisatieproject.

Beeldbepalend

Al verdwijnen ze bij bosjes, er zijn nog steeds heel wat historische boerderijen in Zeeland. En steeds meer van die boerderijen verliezen hun agrarische functie. Wat dan? Verpaupering of sloop dreigt. De provincie is er niet gerust op; de traditionele Zeeuwse boerderijen zijn immers beeldbepalend voor het oude cultuurlandschap en spelen daarmee een rol in de aantrekkingskracht van ‘Zeeland Vakantieland’. Vandaar de inventarisatie, die antwoord moet geven op de vraag hoe het met de boerderijen is gesteld. Dus zijn we gewapend met vragenlijsten de boer opgegaan voor een nieuwe momentopname, een bijzonder leuke ervaring.

Buitenkant

Buitenkant

De vragenlijst vormt een goed handvat voor de beschrijving van de boerderijen. Er is aandacht voor de details: de gevelindeling, de ramen en de ruiten et cetera. Maar ook voor het geheel: de gebouwen, het erf, de erfbeplanting en de omgeving. Alles vanaf de buitenkant gezien en dat is voor ons wel een beetje jammer, want we zijn natuurlijk benieuwd of er ook van de traditionele interieurs iets is overgebleven. Gelukkig worden we meestal binnen uitgenodigd en blijkt de eigenaar een enthousiaste verteller over zijn of haar boerderij.

Overeenkomsten

Overeenkomsten

Wat opvalt is de enorme variatie in de bouw van de Zeeuwse boerderijen. Dat maakt bijna iedere boerderij uniek. Maar natuurlijk zijn er ook overeenkomsten. Veel boerderijen zijn in de 19de eeuw gebouwd of grondig gemoderniseerd en dat betekent een symmetrische gevelindeling en een centrale gang met de deur in het midden. De ramen hebben een relatief eenvoudig 6-ruits roedeverdeling, maar de originele schuiframen zijn inmiddels vastgezet en de luiken vaak verwijderd. Nagenoeg alle schuren hebben dwarsdelen en dus grote mennen voor en kleine mennen en staldeuren achter. Het varkenskot ligt dicht bij de mestput, maar veel boerderijen zijn niet meer als zodanig in bedrijf. Zo zijn alle varkenskotten – evenals de meeste stallen – onbewoond en is de mestput in een keurig gazon, of in een rommelig opslagplaatsje veranderd. De welput is bijna overal verdwenen en in de schaarser wordende bakhuizen zijn de ovens veelal gesloopt.

Hoge kosten

Het zijn meestal niet de kleinste boerderijen die in de inventarisatie zijn opgenomen en dat betekent dat de meeste eigenaren voor hoge kosten staan bij onderhoud of meer ingrijpende restauraties. Voor de meeste eigenaren, boer of niet, is dat niet zonder meer op te brengen. Zo hoorden we dat een goede rietdekker € 115,- per vierkante meter rekent en dan ben je toch gauw een paar ton kwijt. Dat verklaart ook wel dat sommige boerderijen er wat afgeleefd uitzien, het asbest nog niet is vervangen en dat er aan het uiterlijk soms merkwaardig gerommeld is. En wat is de beste koolteervervanger? We zijn er nog niet uit.

Ankers tussen lucht en landschap

Ankers tussen lucht en landschap

Maar al met al blijft er nog heel wat te genieten en steken eigenaren veel geld en energie in een zo verantwoord mogelijk onderhoud van hun eigendommen. Dat levert mooie plaatjes op, van muizenoortjes, makelaars, herstelde têêl- en kousentunen en glanzende rietkappen. De nutstuin is op de terugtocht, maar de siertuinen liggen er prachtig bij, de hoogopgaande erfbeplanting goed onderhouden. Prachtige boerderijen, ankers tussen lucht en landschap, juwelen in het Zeeuwse land.